Home

Welkom op de website van Rutger Claassen. Ik ben hoogleraar Politieke Filosofie & Economische Ethiek aan de Universiteit Utrecht.

Zie elders op deze site voor een korte bio, boeken en artikelen (and click below for an english version of this site).

WRR Working Paper: De Legitimiteit van bedrijven

Op 31 mei verscheen een verkenning van mijn hand als Working Paper bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Daarin bespreek ik de aard en rol van ondernemingen vanuit verschillende politiek-theoretische perspectieven. Deze perspectieven bevatten elk een eigen blik op de maatschappelijke functie van bedrijven en bieden daarmee verschillende aanknopingspunten voor beleidshervormingen.

“Claassen beschrijft vier politiek-theoretische perspectieven. In deze perspectieven worden ondernemingen gezien als (1) een verlengstuk van de staat ten behoeve van het publiek belang; (2) als een samenwerkingsverband van kapitaalverschaffers ten behoeve van hun financiële belang; (3) als een zelfstandige entiteit met zijn eigen doelstelling; en (4) als een samenwerkingsverband van stakeholders. 

De auteur benadrukt dat deze vier theorieën in verschillende richtingen wijzen wat betreft beleidshervormingen. Een goed begrip van deze theorieën en de onderliggende aannames kan dan ook helpen bij het afwegen van verschillende beleidsopties. Gezamenlijk vormen zij dan een routekaart voor het nadenken over de legitieme rol van bedrijven.”

De Corporate Social Audit

In maart 2021 publiceerde ik in Economisch-Statistische Berichten een artikel over het invoeren van een corporate social audit. Download hier:

De samenleving verwacht dat bedrijven opereren met oog voor de legitieme belangen van burgers, consumenten, milieu en gemeenschappen. Die belangen leggen het echter veelal af tegen het winststreven. Dat zou kunnen veranderen met het invoeren van een corporate social audit, waarbij (grote) bedrijven cyclisch worden beoordeeld op het terrein van geselecteerde criteria van maatschappelijke meerwaarde.

  • Een audit creëert een vorm van verantwoording van bedrijven aan de samenleving, en vernieuwt daarmee hun license to operate.
  • Wie het in de audit bovengemiddeld goed doet krijgt een financiële premie, wie het slecht doet een boete.
  • Zo’n systeem creëert een competitie, waarin bedrijven beloond worden voor ondernemerschap op maatschappelijke waardecreatie.

ORATIE: PRIVATE EIGENDOM, PUBLIEKE MACHT. OP WEG NAAR EEN NIEUW FEODALISME?

Op 9 december 2019 hield ik mijn oratie. De volledige tekst is hier te downloaden.

Korte omschrijving: van oudsher proberen liberaal-democratische samenlevingen private en publieke sferen gescheiden te houden. Individuen en bedrijven kunnen privaat handelen op de markt, winst maken en daar de vruchten van plukken. De publieke macht moet daar onafhankelijk van uitgeoefend worden, op democratische basis. Maar die strikte scheiding tussen privaat en publiek staat onder druk. Oligarchen beïnvloeden in veel landen de politiek, door partijdonaties en lobbyactiviteiten. Bedrijven reguleren hun eigen activiteiten, en overheden slagen er in een geglobaliseerde economie lang niet altijd in om daar effectieve controle over te hebben. In dit boek presenteert Rutger Claassen een filosofische analyse van de relatie tussen privaat en publiek. In het feodalisme waren beide met elkaar verweven, op een ongezonde manier. De moderne, open samenleving ontstond in de 18e eeuw als een reactie daarop. Maar vandaag de dag lijken we een terugval te beleven. Opnieuw vermengen economische en politieke belangen zich, ten koste van burgers. Zijn we aangeland in een ‘neo-feodaal’ tijdperk? En hoe daarop te reageren? Voor iedereen die wil begrijpen hoe politiek en economie elkaar beïnvloeden, en hoe een filosofische blik ons daarbij kan helpen.

ACTUEEL

Drie onderzoeksthema’s waaraan ik momenteel werk:

Rutger Claassen

Welke rol hebben bedrijven in onze samenleving? In “De Publieke Rol van Bedrijven” (15 pp.) geef ik een door geschiedenis, recht, economie en ethiek geïnspireerde analyse. Ik betoog dat bedrijven onderworpen zouden moeten worden aan eisen van de democratische rechtsstaat. Zie ook

Wat is een rechtvaardige samenleving? Het is een klassieke vraag uit de politieke filosofie. Elke tijd moet er opnieuw antwoorden op zoeken. Geïnspireerd door de ‘capability approach’ schreef ik hierover het boek ‘Capabilities in a Just Society’ (Cambridge University Press, 2018). Centraal stel ik daarin de realisatie van het menselijk vermogen zelfstandig door het leven te ‘navigeren’. Voor een recensie, zie hier.

Welke nieuwe vormen van eigendom ontwikkelen zich? En wat daarvan te denken? Over die vraag gaat een 5-jarig NWO-project onder de titel “Private Property and Political Power”.

Steeds meer spullen worden alleen toegankelijk voor de streamende of leasende abonnee – echt eigenaar zijn we niet meer. Is dat erg? Met Yara al Salman schreef ik voor Ars Aequi een verkenning, onder de titel ‘From Ownership to Access’.